«Առողջապահության ֆինանսավորում և Առողջության առաջնային պահպանման (ԱԱՊ) զարգացում» ծրագիրը մեկնարկվել է 1997թ.-ի սեպտեմբերին, երբ Հայաստանի Հանրապետության և Համաշխարհային բանկի միջև ստորագրվեց «Վարկային» համաձայնագիր: Այս ծրագիրը, որը մշակվել է ՀՀ Առողջապահության նախարարության ազգային փորձագետական խմբի և Համաշխարհային բանկի մասնագետների խորհրդատվությամբ, նպատակ ունի առողջապահության համակարգը դարձնել առավել արդյունավետ, գործունակ, մատչելի: Ծրագիրը բաղկացած էր երկու հիմնական բաղադրիչներից`

  • առողջության առաջնային պահպանման համակարգի հզորացում,
  • առողջապահության ֆինանսավորման համակարգի հզորացում:

Համաշխարհային բանկի աջակցությամբ առողջապահության առաջին ծրագրի շրջանակներում (1998-2003թթ) 81 համայնքներում իրականացվել են միկրո ծրագրեր, ինչը զգալի ներդրում էր ՀՀ գյուղական առողջության առաջնային պահպանման համակարգի բարեփոխմանը և արդիականացմանը: Մասնավորապես, վերանորոգվել կամ նոր կառուցվել են ամբուլատորիաներ, որոնց տրամադրվել են շտապ օգնության մեքենաներ` հագեցված անհրաժեշտ և ժամանակակից սարքավորումներով: Մշակվել, հրատարակվել և տարածվել են ընտանեկան բժիշկների ուղեցույցներ (127 ուղեցույց) և ընտանեկան բուժքույրերի ուղեցույցներ (56 ուղեցույց): Առողջապահության ֆինանսավորման գործակալությունը ներդրել է մեկ շնչի հաշվարկի վրա հիմնված ֆինանսավորման համակարգ և ավելի բարձր դրույքաչափեր նոր բարձր որակավորում ունեցող ընտանեկան բժիշկներին` ավելի լայն ԱԱՊ ծառայություններ մատուցելու դիմաց:

Առողջապահության համակարգի արդիականացման ծրագիրը (ԱՀԱԾ) երկփուլ վարկային Ծրագիր էր (ՀՎԾ), որն իրականացվում էր մոտ տասը տարվա ընթացքում: ԱՀԱԾ–ի հիմնական նպատակն էր աջակցել ՀՀ առողջապահության ոլորտի բարեփոխումներին երեք հիմնական ուղղությամբ` ԱԱՊ համակարգի զարգացում, հիվանդանոցային համակարգի օպտիմալացում և արդիականացում և կառավարության ինստիտուցիոնալ կարողությունների հզորացում:

Առաջին փուլը (ՀՎԾ 1, Վարկային համաձայնագիր # 3920-AM և PHRD դրամաշնորհային համաձայնագիր # 053436 TF) մեկնարկվել է 2004 թվականի դեկտեմբերին և ավարտվել 2010 թվականի հունիսին: Ծրագրի երկրորդ փուլը (ՀՎԾ 2) ` Առողջապահության համակարգի արդիականացման ծրագիր 2 (ՀՎԾ 2, վարկային պայմանագիր # 4267-AM) սկսվել է 2007 թվականի հունիսին և ավարտվել 2012 թվականի դեկտեմբերին: ՀՎԾ 2 ծրագրի Հավելյալ ֆինանսավորումը (վարկային համաձայնագիր # 7987-AM) հաստատվել է Համաշխարհային բանկի գործադիր տնօրենների խորհրդի կողմից 2010 թվականի դեկտեմբերի 21- ին, և նախատեսվում է ավարտվել 2014 թվականի դեկտեմբերին:

Ծրագրի երկրորդ փուլի մշակման նպատակն է ամրապնդել ԱՆ հզորությունը` առավել արդյունավետ համակարգի կառավարման, ընտանեկան բժշկության վրա հիմնված առողջության առաջնային պահպանման համակարգի օժանդակման, և մարզերում ընտրված առողջապահական ծառայությունների մատուցման ցանցն արդիականացման համար, ազգաբնակչությանն առավել մատչելի, որակյալ և կայուն առողջապահական ծառայություններ տրամադրելու նպատակով:

Ծրագիրը շարունակում է աջակցել ՀՀ Կառավարությանը ա) 1996 թվականին մեկնարկած ընտանեկան բժշկության վրա հիմնված ԱԱՊ բարեփոխումների ավարտի գործընթացին, որպեսզի յուրաքանչյուր ՀՀ քաղաքացի և բնակիչ հնարավորություն ունենա օգտվելու որակավորված և իր ընտրած ընտանեկան բժշկի և բուժքրոջ ծառայություններից, բ) համախմբել հիվանդանոցային ոլորտը սուղ ռեսուրսների կորուստը նվազեցնելու և որակը բարելավելու նպատակով գ) ամրապնդել ՀՀ կառավարության իրավասությունները քաղաքականության և հանրային հաշվետվողականության մեջ առավել արդյունավետ տնտեսվարություն մշակելու, կարգավորելու, վերահսկելու համար, ապահովելով առողջապահական կարիքներին համապատասխան պետական ռեսուրսների արդյունավետ և նպատակային օգտագործումը բնակչության, հատկապես աղքատների համար:

Առողջապահության համակարգի արդիականացման ծրագրի ՀՎԾ 2 լրացուցիչ ֆինանսավորումը ծածկում է ՀՎԾ 2 գործունեության ընթացքում առաջացած ֆինանսական ճեղքվածքը, ինչպես նաև գործունեության ծավալի ընդլայնման հետ կապված ծախսերը: Լրացուցիչ ֆինանսավորման ծրագրի նպատակն է` ընտանեկան բժշկության վրա հիմնված ԱԱՊ համակարգի արագ անցումը, մարզային հիվանդանոցի արդիականացման գործընթացի ավարտը և համակարգի հետագա ինստիտուցիոնալ հզորացումը:

Ստորև ներկայացված են ծրագրի բաղադրիչների կատարված աշխատանքները:

  1. Ընտանեկան բժշկության զարգացման բաղադրիչ

Այս բաղադրիչի նպատակն է վերապատրաստել ներկայումս գործող ԱԱՊ մատակարարներին ընտանեկան բժշկությանը համապատասխան և հզորացնել ԱԱՊ ենթակառուցվածքը` ավարտելով անցումային փուլը ներկա գործող ամբուլատոր-պոլիկլինիկական համակարգից դեպի ընտանեկան բժշկության պրակտիկա:

Վերանորոգված և նորակառույց ամբուլատորիաների / բժշկական կենտրոնների և ընտանեկան բժշկության գրասենյակների ընդհանուր թիվը 2012 թ-ի դրությամբ կազմել է 147: Աշխատանքներն իրականացվել են լայն շրջանակներում վարկային ծրագրերի ժամանակ 2000-2012 թթ., որոնցից 68-ը վերանորոգվել և 79-ը կառուցվել է (այդ թվում ընտանեկան բժշկության գրասենյակներ Սյունիքում), ինչպես նաև բոլոր գյուղական ամբուլատորիաներին տրամադրվել է ստանդարտ ցանկի բժշկական սարքավորումներ, բժշկական կահույք և ինֆորմատիվ տեխնոլոգիաների սարքավորումներ: Համաշխարհային բանկի կողմից ֆինանսավորվող առողջապահական ծրագրերի շրջանակներում իրականացվող ընտանեկան բժիշկների և բուժքույրերի վերապատրաստումն ավարտվել է 2012թ. մարտին:

2000-2012 թթ. ընթացքում վերապատրաստվել են 1655 ընտանեկան բժիշկներ և 1770 ընտանեկան բուժքույրեր:

  1. Հիվանդանոցային համակարգի օպտիմալացման բաղադրիչ

Այս բաղադրիչն աջակցություն է ցուցաբերում Երևան քաղաքի և ՀՀ մարզերի հիվանդանոցային համակարգերի օպտիմալացման գործընթացներին: «ՀՀ առողջապահության համակարգի արդիականացում» ծրագրի առաջին փուլի (թիվ 3920 AM վարկային ծրագիր) շրջանակներում արդիականացվել են Երևան քաղաքի երեք հիվանդանոցային միավորումներ` «Սուրբ Աստվածամայր», «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնները և «Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի» հիվանդանոցային միավորումը:

2002-2007 թթ. ընթացքում, ծրագրի շրջանակներում Երևան քաղաքում իրականացվել են հետևյալ գործընթացները.

  • Կատարվել են «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնի ծննդատան վերանորոգման աշխատանքներ, կառուցվել է նաև նոր կաթսայատուն ԲԿ հիվանդանոցի և պոլիկլինիկայի ջեռուցման նպատակով:

Իրականացվել են «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ վերանորոգման շինարարական աշխատանքներ կապված թիվ 6 հիվանդանոցից բժշկական ծառայությունները ԲԿ մանկական մասնաշենք տեղափոխման, ինչպես նաև մանկաբարձական և գինեկոլոգիական ծառայությունները ծննդատան երկու մասնաշենքերից մեկում կոնսոլիդացման հետ:

  • Ծրագրի շրջանակներում վերոնշյալ երեք միավորումները հագեցվել են հիմնական բժշկական սարքավորումներով, այդ թվում` ֆունկցիոնալ ախտորոշիչ, լաբորատոր, վիրահատարանների, ինտենսիվ թերապիայի և համակարգչային:Հիվանդանոցների անձնակազմը վերապատրաստվել է բժշկական թափոնների կառավարման ոլորտում:
  • Ի կատարումն «Մարզային առողջապահության համակարգի օպտիմալացման ծրագրերը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 02.11.2006թ. թիվ 1911-Ն որոշման)` «ՀՀ առողջապահության համակարգի արդիականացում» ծրագրի առաջին փուլի շրջանակներում մշակվել են մարզային առողջապահական համակարգերի օպտիմալացման ծրագրեր:
  • Մարզային հիվանդանոցների, պոլիկլինիկաների և ծննդատների միաձուլման արդյունքում կազմավորվել են մարզային բժշկական կենտրոններ: «Հայաստանի առողջապահության համակարգի արդիականացում» ծրագրի առաջին փուլի շրջանակներում վերանորոգվել և բժշկական սարքավորումներով և կահույքով հագեցվել են ՀՀ Կոտայքի մարզի Հրազդանի և ՀՀ Տավուշի մարզի Իջևանի բժշկական կենտրոնները:

2008-2012 թթ. «ՀՀ առողջապահության համակարգի արդիականացում» ծրագրի երկրորդ փուլի (թիվ 4267 AM վարկային ծրագիր) շրջանակներում իրականացվել են հետևյալ գործընթացները.

  • Վերանորոգվել են ՀՀ Արմավիրի մարզի Արմավիրի, ՀՀ Արարատի մարզի Արարատի, ՀՀ Արագածոտնի մարզի Ապարանի բժշկական կենտրոնները: ՀՀ Սյունիքի մարզում վերանորոգվել է Գորիսի ԲԿ-ն և կառուցվել է նոր կցակառույց: ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում վերանորոգվել է Գավառի ԲԿ-ն: Ժամանակակից պահանջներին համապատասխանեցնելու նպատակով բժշկական կենտրոնի համար նույնպես կառուցվել է նոր կցակառույց: Բոլոր նշված բժշկական կենտրոնները հագեցվել են ժամանակակից բժշկական սարքավորումներով, կահույքով և պարագաներով: ՀՀ Շիրակի մարզում կառուցվել է Գյումրու նոր բժշկական կենտրոնը, որը շահագործման է հանձնվել 2012 թվականի սեպտեմբերի 4-ին:

«Առողջապահական համակարգի արդիականացում» ծրագրի երկրորդ փուլի լրացուցիչ ֆինանսավորման թիվ 7987-AM վարկային ծրագրի շրջանակներում (թիվ 7987 AM վարկային ծրագիր) իրականացվել են հետևյալ գործընթացները.

  • Ամբողջովին վերակառուցվել է Ապարանի ԲԿ-ի դիարանի շենքը, վերանորոգվել է Գավառի ԲԿ-ի ինֆեկցիոն մասնաշենքը և բժշկական կենտրոնի համար կառուցվել է նոր դիարան: Գյումրու բժշկական կենտրոնը հագեցվել է արդի բժշկական սարքավորումներով, կահույքով և պարագաներով:

«Առողջապահական համակարգի արդիականացում» ծրագրի երկրորդ փուլի լրացուցիչ ֆինանսավորման թիվ 7987-AM վարկային ծրագրի շրջանակներում (թիվ 7987 AM վարկային ծրագիր) նախատեսված են հետևյալ գործընթացները.

  • 2012-2014թթ. ընթացքում վերանորոգել ՀՀ Սյունիքի մարզի Կապանի բժշկական կենտրոնը և կառուցել նոր շենք Մեղրու տարածաշրջանային բժշկական կենտրոնի համար, վերանորոգել ՀՀ Տավուշի մարզի Բերդի ԲԿ-ն, ինչպես նաև ՀՀ Լոռու մարզի Ալավերդու ԲԿ-ի պոլիկլինիկական մասնաշենքը և ՀՀ Կոտայքի մարզի Աբովյանի հիվանդանոցը:

Նշված բժշկական կենտրոնները կհագեցվեն ժամանակակից բժշկական սարքավորումներով, կահույքով և պարագաներով:

  1. Ինստիտուցիոնալ զարգացման բաղադրիչ

Ինստիտուցիոնալ զարգացման բաղադրիչի նպատակն է ամրապնդել ՀՀ առողջապահության նախարարության և նրա հիմնական գործակալությունների հզորությունը, ներկայացնելով իրենց հիմնական գործառույթները քաղաքականության մշակման և մոնիթորինգի իրականացման, առողջապահության ոլորտի կարգավորման և վերահսկման գործընթացում: «Առողջապահության համակարգի արդիականացում» 2 ծրագրի (ՀՎԾ 2) շրջանակներում մշակվել են

«Առողջապահության համակարգի գործունեության գնահատում» 2007թ. և 2009թ. և «Առողջապահության ազգային հաշիվներ» 2004թ., 2005թ., 2006թ., 2007թ., 2008թ., 2009թ. զեկույցները:

Բաղադրիչի գործունեության շրջանակներում իրականացվել է կանոնակարգման, վերահսկման, կառավարման գործառույթների հզորացում` առողջապահության օրենսդրության հետագա վերանայման և բարելավման միջոցով, ուժեղացվել են պետական առողջապահական գործակալության կարողությունները` ուղղված հանրային ֆինանսական միջոցների արդյունավետ օգտագործման առողջապահական ծառայությունների գնման գործընթացին, ինչպես նաև բուհական և շարունակական բժշկական կրթության համակարգի բարեփոխումների իրականացմանը: